Ο Δημοκρατικός Δήμος ως θεμελιώδες κύτταρο για την ανοικοδόμηση του Έθνους-Κράτους
Το εν λόγω εγχείρημα έχει ως στόχο την προσφορά σχολιασμού για τη σύσταση ενός θεωρητικού μοντέλου ενός δημοκρατικού δήμου. Αυτό το μοντέλο μπορεί να αποτελέσει ένα πρωτογενές κύτταρο, το οποίο θα μπορούσε θεωρητικά να εφαρμοστεί σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης. Εκείνο, αν απέβαινε καρποφόρο, θα μπορούσε εν τέλει και εις βάθος ετών να κλιμακωθεί σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο.
Έχουμε να κάνουμε δηλαδή με τον σχηματισμό ενός δημοκρατικού κυττάρου, στο επίπεδο της μικρής κλίμακας (την πόλη), με απώτερο σκοπό την εξάπλωση και αναπαραγωγή του στη μεγάλη κλίμακα (Έθνος-κράτος). Ο επιζητούμενος ανασχηματισμός είναι διττός. Αφορά τον μετασχηματισμό τόσο της πολιτικής όσο και της κοινωνικής ζωής της τοπικής κοινωνίας.
Συνοπτικά, ο «κατακερματισμός» ενός δήμου σε πολλαπλά συμβούλια αποτελεί μια αναγκαία πραγματικότητα για την ουσιαστική συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας. Παράλληλα, η σταδιακή εισαγωγή δημοκρατικών συνεταιριστικών σωμάτων αποτελεί προέκταση της δημοκρατικής αρχής και μέσα στα πλαίσια της παραγωγικής σφαίρας.
Αυτό το πρότυπο δεν αποτελεί ένα ολοκληρωμένο σχήμα. Εκείνο είναι ένα ενδιάμεσο επίπεδο ύπαρξης, όταν ο κόσμος του παλιού και του οικείου συνυπάρχει παράλληλα με το νέο και το πιθανό. Αυτό το μεταβατικό στάδιο μπορεί να αξιοποιηθεί σαν χρήσιμη βάση, πάνω στην οποία θα μπορούσε να πατήσει η κοινωνία, για την παροχή περαιτέρω τροποποίησης. Εν κατακλείδι, ο στόχος θα ήταν η προοδευτική ωρίμανση αυτού του προτύπου, με στόχο την αυτοκυβέρνηση και την καθιέρωση της ατομικής, κοινωνικής και πολιτικής ελευθερίας.
Αυτό το πολύτιμο κύτταρο μπορεί να οικοδομηθεί με γνώμονα ένα σετ παραμέτρων, οι οποίες μέσα στα πλαίσια ενός κοινωνικού και εμπειρικού πειραματισμού θα πρέπει να επιλεχτούν από τους ίδιους τους πολίτες και παραγωγούς. Για λόγους όμως μιας θεωρητικής περιγραφής, για την παροχή ενός θετικού οράματος, το εξής μοντέλο θα οικοδομηθεί πάνω σε προδιαγραφές και χαρακτηριστικά γνωρίσματα, που έχουν ήδη αναφερθεί εδώ: Περί Δημοκρατίας (Ι): Η Ανάκτηση του Δημόσιου Χώρου ως Προαπαιτούμενο της
Συμπληρωματικά, η επιμονή στη διατήρηση διαπροσωπικής επαφής -σε τοπικό τουλάχιστον επίπεδο- είναι σκόπιμη. Αυτή η προσκόλληση στις πρόσωπο με πρόσωπο σχέσεις προσπαθεί να επιλύσει σοβαρά προβλήματα, που πυροδοτούνται εξαιτίας της δυσανάλογης κυριαρχίας απρόσωπων θεσμών, οι οποίοι επιδρούν με αρνητική χροιά πάνω στο κοινωνικό και ανθρωπολογικό γίγνεσθαι. Περισσότερα περί αυτού, ο αναγνώστης μπορεί να βρει εδώ: Περί Δημοκρατίας (II): H Ψηφιακή Πλατφόρμα ως η Νέα Πνύκα;
Ας γίνει επιλογή ενός υπαρκτού ελληνικού δήμου. Ειδικότερα, το σημείο εστίασης μπορεί να αποτελέσει ενδεικτικά ο Δήμος Χαλανδρίου. Αυτός, με περίπου 75.000 μόνιμο πληθυσμό και 10.805 στρέμματα έκτασης, τοποθετείται στην Περιφερειακή Ενότητα του Βόρειου Τομέα Αθηνών. Για λόγους οικονομίας, θα γίνει η υπόθεση πως αυτή η δημοκρατική ανάπλαση βρίσκεται ήδη εδώ και κάμποσο καιρό υπό κατάσταση εξελικτικής ανάπτυξης.Δηλαδή, δεν γίνεται επικέντρωση στο σημείο μηδέν -τις απαρχές αυτής της τάσης- αλλά σκόπιμη μετακίνηση σε μια σχετικά κοντινή μελλοντική μορφή ύπαρξης του δήμου. Αυτό επιλέγεται για να γίνουν καλύτερα κατανοητοί οι βασικοί μηχανισμοί λειτουργίας του, αφού το εγχείρημα έχει ήδη αποκτήσει μια δεδομένη δυναμική και βρίσκεται υπό καθεστώς λειτουργικότητας. Οι ιστορικές ανάγκες και τα ανθρωπολογικά κίνητρα -που οδήγησαν τον πληθυσμό να πιέσει για τον μετασχηματισμό της τοπικής κοινωνίας του- αποτελούν αδιάφορες τάσεις στην προκειμένη περίπτωση, που δεν θα εξερευνηθούν.
Στο ακόλουθο σχήμα, η πηγή λήψης των αποφάσεων εντοπίζεται αναστραμμένη. Υπάρχει ένα δυαδικό -θεσμικά προστατευμένο- σύστημα, όπου ο πληθυσμός λαμβάνει τις πολιτικές αποφάσεις και τα ανώτερα διαχειριστικά όργανα είναι εξαναγκασμένα -εξαιτίας νομικής-θεσμικής ρύθμισης- να υπακούσουν στη βούληση των πολιτών.
Ενδεικτικά, ο βασικός τρόπος εσωτερικής διάταξης του Δημοκρατικού Δήμου μπορεί να περιγραφεί ως εξής: Σύμπλεγμα γειτονιών (Πυρήνας) → Περιοχή (Συντονιστής) → Δήμος (Εκτελεστής). Οι γειτονιές είναι οι εντολείς και οι δημοτικοί αντιπρόσωποι οι εντολοδόχοι. Το ανώτερο επίπεδο εκτελεί τη βούληση του κατώτερου.
Ενδοδημοτική Πολιτειακή Δομή
Επίπεδο 3º: Κεντρικό Δημοτικό Συμβούλιο
Το Κεντρικό Δημοτικό Συμβούλιο (ΚΔΣ) του Χαλανδρίου αποτελεί εντολοδόχος, που εκτελεί τα προγράμματα των συντονιστικών συνελεύσεων των περιοχών που το απαρτίζουν. Αποτελείται από εκπροσώπους -κληρωτούς και εκλεγμένους- από τους μόνιμους κατοίκους. Είναι άμεσα ανακλητοί από το κοινό, αν αυτό κριθεί απαραίτητο.
↑
Επίπεδο 2º: Συντονιστικό Συμβούλιο Πειριοχής
Τα Συντονιστικά Συμβούλια Περιοχής (ΣΣΠ) απαρτίζονται επίσης από μίξη εκλεγμένων και κληρωτών αντιπροσώπων. Αυτή η επιτροπή βλέπει ολιστικά την ύπαρξη μιας ολόκληρης περιοχής π.χ. Άνω Χαλανδρίου ή Μεταμόρφωσης κλπ. Συντονίζει και αξιολογεί τα αιτήματα των κατώτερων γειτονικών συμβουλίων, τα ενοποιεί και τα μεταβιβάζει σαν ενιαίο πρόγραμμα στο ανώτερο κλιμάκιο. Δηλαδή προς το ΚΔΣ του Χαλανδρίου.
↑
Επίπεδο 1º: Γειτονικά Συμβούλια
Οι βασικές περιοχές του Δήμου π.χ. η Μεταμόρφωση, η Αγία Βαρβάρα, το Άνω Χαλάνδρι κ.λπ. «κατακερματίζονται» σε μικρότερα συμπλέγματα γειτονιών, τα λεγόμενα Γειτονικά Συμβούλια (ΓΣ). Αυτές πραγματοποιούν συνελεύσεις σε τοπικά θέατρα, πάρκα, πλατείες κλπ. Το κάθε σύμπλεγμα γειτονιών μεταφέρει τις αποφάσεις του στο ΣΣΠ, το οποίο αφού συντονίσει και ενοποιήσει τα αιτήματα τους, τα μεταβιβάζει στο ΚΔΣ για υλοποίηση των πολιτικών.
Το προαναφερόμενο ρυθμιστικό μοτίβο μπορεί να επεκταθεί σε περιφερειακό και τέλος εθνικό επίπεδο για τον συντονισμό και την κάλυψη περίπλοκων και σύνθετων κοινωνικών αναγκών. Το άρθρο αυτό εστιάζει στη δόμηση ενός ενδοδημοτικού θεσμικού οικοσυστήματος. Απλοϊκά όμως, η επέκταση της ίδιας λογικής σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο μπορεί να οριστεί ως ακολούθως:
Διαδημοτικό θεσμικό οικοσύστημα
3. Εθνικό Συνομοσπονδιακό Συμβούλιο (Ελλάδα) - (Ανακλητοί απεσταλμένοι από τις περιφέρειες)
↑
2. Περιφερειακά Συμβούλια ( Αττική) - (Ανακλητοί απεσταλμένοι από τους δήμους)
↑
1. Δημοτικά Συμβούλια ( Χαλάνδρι) - (Κληρωτοί & Αντιπρόσωποι από τις γειτονιές)
Ταυτόχρονα, σε εθνικό επίπεδο, το κοινοβούλιο μετασχηματίζεται από θεσμό επαγγελματιών πολιτικών σε ένα Συνομοσπονδιακό Συμβούλιο αντιπροσώπων -που με τη σειρά του- συντονίζει και υλοποιεί τα προγράμματα των κατώτερων επιπέδων. Αυτό διατηρεί προγραμματική και συντονιστική δράση περί εθνικής άμυνας και εξωτερικής πολιτικής, σχεδιασμό υποδομών εθνικής κλίμακας κ.λπ.
Ας ξεφύγουμε όμως από αυτή την υπερτοπική περιγραφική τάση και ας επιστρέψουμε στον μικρόκοσμο του «αυτόνομου» δημοτικού οικοσυστήματός μας. Τι άλλα στοιχεία θα μπορούσαν να εισαχθούν για να γίνει ένας δήμος πιο ελευθεριακός; Η πρόταση περί ενός συμμετοχικού προϋπολογισμού αποτελεί αναμφίβολα αναγκαία πραγματικότητα. Για παράδειγμα, το 30-40% του δημοτικού προϋπολογισμού μπορεί να συντονίζεται και να κατανέμεται ανάλογα με τις επιλογές των μόνιμων κατοίκων του δήμου.
Συνοπτικά, οι δημότες μπορεί μέσα από τα τοπικά τους συμβούλια να επιλέγουν πώς θα αξιοποιηθεί ο προϋπολογισμός για δημόσια έργα, κοινωνική πολιτική κ.λπ. Το τεχνικό σκέλος του Δημοτικού Συμβουλίου θα αξιολογεί τη βιωσιμότητα των προτάσεων, παρέχοντας ανατροφοδότηση στον κόσμο. Τέλος, οι μόνιμοι κάτοικοι έχουν τη δυνατότητα να τροποποιήσουν κάποιες επιλογές τους, να απορρίψουν τις προτάσεις τους και να παράγουν νέες ή να επιμείνουν σε αυτές. Τα τεχνικά όργανα μπορούν να προτείνουν «διορθώσεις», όμως οι γειτονιές και οι περιοχές αποφασίζουν και το πρόγραμμα που συγκροτούν αναμένεται να υλοποιηθεί εξαιτίας θεσμικών επιταγών.
Ενώ όλα αυτά έχουν τεθεί σε κίνηση, ταυτόχρονα πραγματοποιείται εξάπλωση των δημοκρατικών αρχών και στον εργασιακό χώρο. Η εξαρτημένη εργασία μειώνεται μέσα από την ενθάρρυνση αναπαραγωγής συνεταιριστικών δημοκρατικών σχημάτων, όπου ο κάθε εργαζόμενος κατέχει μία ψήφο και μία κεφαλή. Έτσι σταδιακά λύνεται το πρόβλημα της μισθωτής εργασίας και της υποταγής και ενοικίασης του εαυτού σε έναν αφέντη, για τις περισσότερες συνειδητές ώρες της μέρας του.
Όταν κάποιος κάνει σύμβαση στο κοινωνικό επίπεδο με έναν οικοδόμο, για να του φτιάξει ένα σπίτι, αυτή δεν αποτελεί ακύρωση της κοινωνικής του ελευθερίας. Όταν κάποιος κάνει σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, αυτό αποτελεί ακύρωση της κοινωνικής του ελευθερίας, διότι εκχωρεί τον εαυτό του, τον χρόνο του και την ίδια του τη ζωή σε έναν αφέντη.
Αυτές οι δημοκρατικές εταιρίες μπορεί να αποτελούν π.χ. το 33% της συνολικής κοινωνικής-εμπορικής ύπαρξης μέσα στους κόλπους του δήμου. Στο στάδιο ωρίμανσης που βρίσκονται λειτουργούν ανταγωνιστικά στην αγορά και με γνώμονα το κέρδος. Αυτή η «αποστολή» μπορεί να θεωρηθεί σαν ένα πιλοτικό πρόγραμμα, που έχει ως στόχο τη σταδιακή αναδιαμόρφωση του ιδιωτικού κόσμου, από καθετοποιημένο σύστημα διαχείρισης σε δημοκρατικά σώματα -για τους εργαζόμενους- των εταιριών αυτών.
Ο κάθε Δημοκρατικός Δήμος χρειάζεται απαραιτήτως και υποχρεωτικά να κατέχει τουλάχιστον ένα ελάχιστο ποσοστό τέτοιων σχημάτων π.χ. 33% και στόχος είναι η μακροπρόθεσμη επέκτασή τους, στον μέγιστο δυνατό βαθμό. Ως συνέπεια, με βάση τα παραπάνω, τόσο η πολιτική, όσο και η κοινωνική πραγματικότητα εξελίσσονται σταδιακά -έχοντας σαν σημείο εκκίνησης τη μικρή κλίμακα- από ολιγαρχικά φαινόμενα σε δημοκρατικά σώματα αυτοκυβέρνησης της πολιτείας.
Όλα αυτά θα αποτελούσαν δύσκολο εγχείρημα προς κρυστάλλωση στην παρούσα κοινωνία, εξαιτίας λ.χ. της πραγματικότητας του «Καλλικράτη», που είναι το μικρότερο εμπόδιο μπροστά σε άλλα, όπως το διαχειριστικό, ολιγαρχικό και συμμαχικό σύμπλεγμα μεταξύ κρατικού και επιχειρηματικού κόσμου, που ηγεμονεύει επί τις κοινωνίες. Αυτές οι μεταβλητές, τόσο στον μικρόκοσμο του δήμου, όσο και στη μεγάλη υπερτοπική κλίμακα, έχουν αποκόψει τον γενικό πληθυσμό από το να έχει πρόσβαση στα κοινά, αναπαράγοντας μια κοινωνία της ιδιώτευσης. Εξού και ο χαρακτηρισμός του συστήματος σαν ολιγαρχικό.
Με ανάλογο τρόπο, πολλές επιπρόσθετες δυσκολίες θα μπορούσαν να προκύψουν. Μέσα σε αυτό το ενδιάμεσο αντιπροσωπευτικό στάδιο, που έχει ως στόχο την πραγματική αυτοκυβέρνηση, πολλαπλές δυνάμεις θα προσπαθήσουν να αξιοποιήσουν αυτή τη «γέφυρα» για δικούς τους σκοπούς. Οι κρατικοί και επιχειρηματικοί ολιγάρχες θα τραβήξουν από τη μια, η κοινότητα από την άλλη. Θα υπήρχε άραγε μετάβαση σε ωριμότερα στάδια δημοκρατίας ή παλινδρόμηση σε ολιγαρχική πραγματικότητα; Κανείς δεν μπορεί να δώσει βέβαιες απαντήσεις.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου