Η ψηφιακή τεχνολογίας της επικοινωνίας θα αποτελέσει για τη μεγάλη κλίμακα (έθνος-κράτος), αυτό που ήταν και η Πνύκα στη μικρή κλίμακα (Πόλις-κράτος) - Γεώργιος Κοντογιώργης
Το πρώτο μέρος της σειράς περί δημοκρατίας μπορεί να βρεθεί εδώ: Περί Δημοκρατίας (Ι): Η Ανάκτηση του Δημόσιου Χώρου ως Προαπαιτούμενο της
Σήμερα, συχνά υποστηρίζεται πως η δημοκρατία είναι αδύνατον να λειτουργήσει, εξαιτίας χωρικών περιορισμών. Κοινώς, η μεγάλη κλίμακα δεν επιτρέπει την ύπαρξη μιας δημοκρατίας, αφού δεν είναι πρακτικό να συσπειρωθεί ο κολοσσιαίος πληθυσμός των εθνών-κρατών, σε μια περιορισμένη περιοχή ή σώμα για την κοινή λήψη αποφάσεων. Αυτό το επιχείρημα είναι σωστό εκ πρώτης όψεως, αν και προβάλλεται συνήθως για στρεβλούς λόγους. Δηλαδή, οι άνθρωποι που το αναπαράγουν, πατάνε πάνω σε μια πραγματικότητα, αλλά την οποία ταυτόχρονα τη χρησιμοποιούν και σαν αφορμή/δικαιολόγηση, για να απορρίψουν την πρόταση του δημοκρατικού προτάγματος.
Ουσιαστικά, έχουν ήδη αποφασίσει από πριν, πως δεν θέλουν δημοκρατία, διότι φοβούνται να εξασκήσουν τις ελευθερίες της δημοκρατίας, μιας και αυτές συνοδεύονται από επίσης συσσωρευτικές και ανάλογες ευθύνες. Προτιμούν, σαν μη ώριμες από κοινωνική σκοπιά οντότητες, να παραμείνουν «δέσμιοι» της ατομικής τους ελευθερίας, για να έχουν ησυχία και απόλαυση. Ένα απαιτητικό -από ανθρωπολογική σκοπιά- πολίτευμα, σαν τη δημοκρατία, είναι απειλητικό και εκφοβιστικό για αυτούς.
Για την ανεπάρκεια του κυρίαρχου ανθρωπότυπου της νεωτερικής κοινωνίας, ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει εδώ: Η Αέναη Αναπαραγωγή του Επιθυμητικού Ανθρώπου (ΙΙ)
Αν και λοιπόν -όπως ειπώθηκε- χρησιμοποιούν αυτό το συλλογισμό, για στρεβλούς λόγους, αυτό δεν ακυρώνει πως αυτό το επιχείρημα χαρακτηρίζεται από έναν βαθμό αλήθειας. Η μεγάλη κλίμακα, η περιπλοκότητα της σημερινής κοινωνίας και ο γιγαντιαίος πληθυσμός της, περιορίζουν τη φυσική ίδρυση δήμου για κοινή λήψη αποφάσεων. Αυτό το εμπόδιο, σαφώς όμως και μπορεί να ξεπεραστεί.
Για την επίτευξη μιας (άμεσης) δημοκρατίας υπάρχουν δύο βασικά εξελικτικά μονοπάτια, τα οποία μπορούν να υιοθετηθούν από τις νεωτερικές κοινωνίες. Πρώτον, μπορεί να ακολουθηθεί η αποκέντρωση των εθνών-κρατών και ως συνέπεια επιστροφή στη μικρή κλίμακα. Η επιστροφή της μικρής κλίμακας, θα επέτρεπε τη συγκρότηση του δήμου σαν πραγματικό σώμα, σε φυσικά πλαίσια, για την αναπαραγωγή ενός δημοκρατικού τρόπου ζωής.
Δεύτερον, απορρίπτεται η επιστροφή στη μικρή κλίμακα και διατηρείται η υπάρχουσα κλίμακα, δομή και βαθμός πολυπλοκότητας της μοντέρνας κοινωνίας. Ο δήμος λοιπόν, σε αυτή την περίπτωση δεν υλοποιείται σαν φυσική παρουσία, αλλά ψηφιακή, αξιοποιώντας το πεδίο των δυνατοτήτων, που παρέχει η τεχνολογία της επικοινωνίας και η ευρύτερη ψηφιακή σφαίρα. Αφενός μεν, η μικρή κλίμακα γεννάει τον φυσικό δήμο. Αφετέρου δε, η μεγάλη, τον ψηφιακό δήμο, ως μετασχηματισμό της φυσικής μορφής του, εξαιτίας των επιταγών της κλίμακας του έθνους-κράτους.
Αυτά λοιπόν τα παραδείγματα, αποτελούν τις δύο πιθανές διόδους, που θα οδηγήσουν τη νεότερη εποχή να αποτάξει τα ολιγαρχικά δεσμά της και να μεταβεί σε υιοθέτηση ενός αληθινά δημοκρατικού πολιτεύματος. Ασφαλώς, μπορεί να υπάρχουν και ενδιάμεσες επιλογές λ.χ. υβριδικά μοντέλα που απαιτούν τη φυσική παρουσία σε τοπικό επίπεδο π.χ. σε δημοτικό επίπεδο, ενώ ταυτόχρονα αξιοποιούν την τεχνολογία σαν ευρύτερο συντονιστικό εργαλείο για ζητήματα εθνικού και διεθνούς επιπέδου.
Η αλήθεια είναι πως η συντήρηση της μεγάλης κλίμακας και η συγκρότηση ενός ψηφιακού δήμου αποτελεί την πιο ρεαλιστική και πιθανή επιλογή από τις τρεις. Αυτό, γιατί ουσιαστικά κανείς δεν επιζητεί συνειδητά επιστροφή στη μικρή κλίμακα. Θα έκανε εντύπωση αν κάποιος μπορούσε να βρει δέκα άτομα έξω στον δρόμο, τα οποία υποστηρίζουν κάτι τέτοιο. Φυσικά, η ίδρυση μιας (άμεσης) δημοκρατίας αποτελεί μη διάσημη ιδέα από μόνη της. Οπότε και η ψηφιακή μορφή της δεν υποστηρίζεται από πολλούς. Είναι όμως συγκριτικά πιθανότερο σενάριο, έχοντας σαν σημείο αναφοράς τον ολοκληρωτικά οργανικό δήμο, που συνοδεύεται από επιστροφή στη μικρή κλίμακα.
Παρ' όλ' αυτά η παραμέληση του φυσικού δήμου επιφέρει οντολογικά και ανθρωπολογικά προβλήματα, τα οποία δεν μπορεί να τα αντιμετωπίσει ένα ψηφιακό σώμα πολιτών το οποίο αλληλεπιδρά απρόσωπα, μέσα από αλγοριθμικές πλατφόρμες. Ο τεχνολογικός δήμος, μπορεί να είναι άρτια δομημένος από λειτουργική σκοπιά, όντας σχηματισμένος σαν αληθινή δημοκρατία από άποψη απόδοσης, αλλά ταυτόχρονα θα είναι ανίκανος να αναπαράγει το ήθος, το πνεύμα και τον τρόπο ύπαρξης και την καθημερινή εμπειρία του δημοκρατικού πολίτη, στη συνείδηση των χρηστών του.
Τι εννοεί κανείς με αυτό; Πως γίνεται η δημοκρατία να είναι ορθή από τεχνική σκοπιά, αλλά μη γνήσια από εμπειρική-κοινωνιολογική σκοπιά; Ας γίνει σύντομος σχολιασμός του πρώτου σκέλους. Αυτού της τεχνικής επιτυχίας της.
Από τη μια, θα είναι σε θέση να διασφαλίσει πως η εξουσία πηγάζει από το σώμα των πολιτών. Ένα τέτοιο ψηφιακό σύστημα, μπορεί να χτιστεί, με βάση παραμέτρους που συγκεντρώνουν τη λήψη αποφάσεων στον ίδιο τον δήμο, που του δίνει δυνατότητες για έλεγχο, επιλογή και ανάκληση των αντιπροσώπων -όπου υπάρχουν- κ.λπ.
Συνοπτικά, από πρακτική σκοπιά, θα αποτελεί μια ορθή λειτουργική δημοκρατική πραγματικότητα, δομημένη πάνω σε ένα λογισμικό και παραμέτρους, τα οποία εξασφαλίζουν τον δημοκρατικό χαρακτήρα της, σε επίπεδο λήψης αποφάσεων, οργάνωσης, δόμησης και τεχνικών λεπτομερειών. Επίσης θα είναι σχεδιασμένη πιθανώς, έτσι ώστε να κατέχει στην εργαλειοθήκη της δικλείδες ασφαλείας, που θα προστατεύουν το πολίτευμα από αυθαιρεσία και διαφθορά, ολιγαρχικές απειλές κ.ο.κ.
Στην αντίπερα όχθη, ας γίνει μετάβαση στο εμπειρικό κομμάτι. Η δημοκρατία δεν γίνεται να μειωθεί απλά σε τέχνη διαχείρισης. Δηλαδή δεν νοείται απλά σαν τύπος λήψης αποφάσεων. Αυτή προάγει έναν κοινοτιστικό υπόδειγμα ύπαρξης, βασισμένο στις πρόσωπο με πρόσωπο επαφές. Δεν υπάρχει απλά στείρα μετάδοση πληροφοριών, όπως στα πλαίσια μιας πλατφόρμας, αλλά ένας βαθύτερος επικοινωνιακός συσχετισμός μεταξύ των μελών του δήμου.
Η φυσική παρουσία, η συνύπαρξη με άλλα πρόσωπα σε κοινό χώρο, όλοι αυτοί οι παράγοντες καλλιεργούν μια τυπολογία ανθρώπου, ο οποίος μαθαίνει να ανέχεται τον άλλον, να κάνει υποχωρήσεις, να αποκτά αντισώματα απέναντι στην αίσθηση δυσφορίας και αγανάκτησης κ.ο.κ. Μια οργανική δημοκρατία καλλιεργεί ανθρώπους με εγκράτεια, θάρρος, επιμονή, σεβασμό και αγάπη για τους άλλους, ένα αίσθημα υπευθυνότητας απέναντι στην κοινή ζωή.
Φυσικά, σε ένα σώμα τέτοιας υπόστασης, θα υπάρχουν παράλληλα προβλήματα, εντάσεις, συγκρούσεις, διαφωνίες, όλα τα κοπιαστικά και επίπονα πράγματα και φαινόμενα δηλαδή. Ακριβώς όμως εξαιτίας αυτών των «ασχημιών» και μοχθηρών και επίπονων καταστάσεων, αναπαράγεται τελικά και η ώριμη μορφή ανθρώπου,δηλαδή του πολίτη. Αυτός υιοθετεί την κοινοτική ζωή σαν βίωμά του, σαν μέρος της παράδοσής του και της ίδιας του της ταυτότητας και χάρις τις προαναφερόμενες κοπιαστικές διαδικασίες είναι ικανός να εξελιχθεί και να ωριμάσει σαν οντότητα εξαρχής.
Σε μια διαδικτυακή δημοκρατία, αναπαράγεται η λειτουργία της δημοκρατίας, όχι όμως και η συνείδηση και ο τρόπος ζωής της. Συμπερασματικά έχουμε να κάνουμε με μια εκτεχνικευμένη δημοκρατία, που την απασχολεί πρωτίστως η χρηστικότητα «Δουλεύει το πολίτευμα αποτελεσματικά;», όχι όμως η οντολογία της δημοκρατίας «Έχουμε ενσωματώσει τη δημοκρατική παράδοση σαν τρόπο καθημερινής μας ύπαρξης;» Αυτή η γλωσσική διαφορά, παίζει σημαντικό ρόλο για το τι κοινότητες θα αναπαραχθούν, πως θα ρυθμίσουν τις σχέσεις τους, τι ήθος θα έχουν αυτοί οι τύποι ανθρώπου κ.λπ.
Μια ψηφιακή δημοκρατία οδηγεί σε χρήστες εφαρμογών, όχι σε πολίτες, γιατί ακόμη και αν έχουν τη λήψη των αποφάσεων στα χέρια τους, δεν βιώνουν την ύπαρξή τους σαν πολίτες. Μια αλγοριθμική-τεχνολογική δημοκρατία θα αναπαράγει το ατομοκεντρικό υπόδειγμα υπάρξεως. Ο κάθε χρήστης, μόνος του, και σε απρόσωπα πλαίσια, θα έχει είσοδο σε μια εφαρμογή, θα τικάρει κάποιες επιλογές στο interface της, και τέλος θα συμμετέχει στη λήψη των αποφάσεων.
Αυτό μέσα από την ασφάλεια του δωματίου του, δίχως να έχει απολύτως καμία ουσιαστική επαφή με το ευρύτερο σώμα των πολιτών. Και σε αυτή την περίπτωση, καλλιεργείται μια παραπλήσια μορφή ανθρώπου, ο οποίος αν και διαφορετικός κατέχει και κοινά γνωρίσματα με τον σημερινό ανώριμο άνθρωπο. Όπως και σε εκείνη την περίπτωση, έτσι και εδώ, βρίσκεται αποκλεισμένος από τον κοινωνικό ιστό σαν τρόπο ύπαρξης, αυτός αποτελεί ένα κατακερματισμένο θραύσμα, μέσα σε μια θάλασσα ανωνυμίας και ιδιώτευσης.
Εξαιτίας του λήθαργού του, μιας και δεν ξεφεύγει από τα γεωγραφικά σύνορα της ιδιωτικής του νησίδας -του οίκου του- δεν είναι δυνατόν να καλλιεργηθεί, μέσα του, το ήθος, που θα είχε ένας ουσιαστικός πολίτης. Το κοινοτικό πρόταγμα πετιέται από το παράθυρο, για χάρη μιας παραλλαγής του ατομοκεντρικού, και μάλιστα μιας ακόμη ίσως, πιο επικίνδυνης και ύπουλης εκδοχής του.
Συμπερασματικά, η διατήρηση της μεγάλης κλίμακας και η χρήση της τεχνολογικής βάσης για ίδρυση δήμου, οδηγεί στη γέννηση μιας εκτεχνικευμένης δημοκρατίας, που λειτουργεί άψογα, από χρηστική σκοπιά, που ταυτόχρονα όμως, δεν αποτελεί τρόπο ύπαρξης, συνείδησης και βίωμα, κάτι που οδηγεί στην αναπαραγωγή χρηστών και όχι πολιτών, ακόμη και αν κατέχουν ουσιαστικά την εξουσία στα χέρια τους.
Για περισσότερες πληροφορίες, για τα αίτια αυτής της εκτεχνικευμένης μορφής μιας πιθανής μελλοντικής δημοκρατίας, η οποία διατηρεί τη λειτουργική σκοπιά -όχι όμως την οντολογική- ο αναγνώστης μπορεί να επισκεφτεί αυτό το άρθρο: Η Αέναη Αναπαραγωγή του Εργαλειακού Λογιστικού (IV): Η Νεωτερική Δυτική Παρέκκλιση
Ο παραπάνω δομημένος συλλογισμός είναι αληθής. Αμέσως προκύπτει όμως και μια σοβαρή ένσταση, η οποία χρειάζεται να αντιμετωπιστεί με σοβαρότητα. Αυτό ισχύει με την προϋπόθεση πως η τεχνολογική πραγματικότητα θα παραμείνει στάσιμη και αδιάλλακτη, πως δηλαδή η διαχείριση της κοινωνίας θα γίνεται πάντα, μέσα από απρόσωπες και αλγοριθμικές πλατφόρμες.Αυτό δεν είναι πιθανό σενάριο. Το στάδιο των εφαρμογών, είναι απλά μια μεταβατική δίοδος, προς ανώτερες και πιο ώριμες τεχνολογίες, όπως αυτές της εικονικής πραγματικότητας. Αυτές οι τεχνολογίες, ίσως κάποτε, γίνουν τόσο ώριμες, όπου ο ψηφιακός κόσμος που αναπαράγουν, δεν θα μπορεί να ξεχωριστεί από τον φυσικό. Θα υπάρχει μετάδοση συνείδησης, αίσθησης, μυρωδιάς, ήχου, εικόνων κ.λπ.
Υποθετικά μιλώντας, ο ψηφιακός δήμος θα είναι σε θέση να κάνει συνελεύσεις, μέσα σε έναν χώρο εικονικής πραγματικότητας, ενώ ταυτόχρονα θα βιώνει αυτή τη κατάσταση σαν πραγματικό φαινόμενο, λες και όντως είναι εκεί. Οι τεχνολογίες εμβάθυνσης σε εικονικές πραγματικότητες, θα απελευθέρωναν τον κόσμο από τα χρονοχωρικά όρια της υλικής τους υπόστασης και των περιορισμών των κοινωνιών της μεγάλης κλίμακας. Πλέον τεράστιοι πληθυσμοί, θα ήταν ικανοί να συνυπάρξουν και να συγκροτήσουν δήμο στο «σύννεφο».
Μέσα από αυτή την τεχνολογική δυνατότητα, ο δήμος, έχοντας σαν σημείο συγκέντρωσης και εμπειρίας τον ψηφιακό κόσμο, θα μπορούσε εν τέλει, να λάβει αποφάσεις εκεί μέσα, για τη διαμόρφωση του πραγματικού του περιβάλλοντος, του αληθινού και φυσικού του κόσμου. Επιπρόσθετα, όχι μόνο θα εκπληρωνόταν έτσι το λειτουργικό σκέλος του δημοκρατικού εγχειρήματος, το οποίο επίσης εκπληρώνεται ήδη επαρκώς από το κατώτερο τεχνολογικό στάδιο των πλατφορμών. Αλλά, ίσως λυνόταν και η οντολογική ανησυχία, το δεύτερο και βαθύτερο πρόβλημα, το οποίο δεν μπορεί να το λύσει η αλγοριθμική και πλατφορμίστικη δημοκρατία.
Αν η προσομοίωση είναι μη διακριτέα από την πραγματική ζωή, τότε μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστική επικοινωνία και συσχετισμούς μεταξύ προσώπων, την καλλιέργεια του ήθους τους, την εμπειρία και το βίωμα ενός δημοκρατικού και κοινοτικού τρόπου ζωής κ.λπ. Αυτό εξαρτάται, από το αν η άριστη προσομοίωση του πραγματικού φαινομένου, μπορεί να θεωρηθεί ισοδύναμη με τη φύση του οργανικού φαινομένου αυτού. Αυτό είναι κάτι, το οποίο δεν θα προσποιηθώ πως μπορώ να το απαντήσω. Είναι όμως φανερό, πως τα προγενέστερα επιχειρήματα, που εφαρμόστηκαν στην περίπτωση των εφαρμογών και πλατφορμών, φαντάζουν λίγα και ανεπαρκή στη προκειμένη περίπτωση.
Επιπρόσθετα στην περίπτωση τόσο της πλατφορμίστικης δημοκρατίας, αλλά και της εικονικής ακολουθίας της, πρέπει να εξασφαλίζεται η θωράκισή τους, από κάποιες πιθανές απειλές, που θα μπορούσαν να ακυρώσουν τον χαρακτήρα τους.
Για παράδειγμα η δόμηση των εφαρμογών και των εικονικών τεχνολογιών δεν μπορούν να υπάγονται σε ιδιώτες ή κυβερνητικούς εκπροσώπους. Ο κώδικας, το υλικό, οι κανόνες, χρειάζεται να ανήκουν στο πολιτικό σώμα του δήμου. Αν ο έλεγχος της υποδομής δεν είναι δημοκρατικός, ο δήμος είναι καταδικασμένος να λειτουργεί μέσα σε ένα πλαίσιο, με διαφορετικό χαρακτήρα και επιταγές, από τις δικές του. Η αλλοίωσή του θα είναι δεδομένη.
Υπάρχουν πολλές τέτοιες τεχνικές λεπτομέρειες που πρέπει να εξεταστούν. Έχουν τη σημασία τους. Αλλά το κεντρικό ζήτημα είναι αν η αναπτυγμένη εικονική προσομοίωση της πραγματικότητας είναι σε θέση να λύσει τον οντολογικό άξονα του προβλήματος. Είναι άραγε δυνατόν, ενώ η τεχνο-επιστήμη συστηματικά μηχανοποιεί τον άνθρωπο, τους τελευταίους αιώνες, να φτάσει τελικά ένα τέτοιο εξελικτικό στάδιο, όπου οι συνέπειές της γίνονται αντίστροφες; Πως δηλαδή εξαιτίας της ωρίμανσής της αυτή «ζωτικοποιεί» τελικά την ανθρώπινη εμπειρία και τρόπο ύπαρξης, με ανάλογο τρόπο όπως και ο φυσικός κόσμος;
Είναι το ίδιο να περπατάς σε ένα ψηφιακό δάσος που το βιώνεις σαν πραγματικότητα, με το να περπατάς σε ένα οργανικό δάσος με το φυσικό σου σώμα; Αν η απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι «Όχι, φυσικά δεν είναι το ίδιο», τότε η μόνη γνήσια μορφή δημοκρατικού βιώματος η οποία μπορεί να υπάρξει, είναι ο οργανικός δήμος, μέσα από επιστροφή στη μικρή κλίμακα των κοινωνιών.
Πιθανώς, η πιο ρεαλιστική λύση είναι ο φυσικός δήμος σε τοπικό επίπεδο, έτσι ώστε να διαμορφώνεται ανάλογα και ο χαρακτήρας του κάθε πολίτη, σαν καθημερινή εμπειρία και βίωμα, με παράλληλη χρήση τεχνολογικών μέσων, για συντονισμό ζητημάτων που απασχολούν το εθνικό και διεθνή επίπεδο.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου